Ασία

Ασια ηπειρος

Η Ασια ειναι η μεγαλύτερη σε εκταση ηπειρος που εκτεινεται σε επιφάνεια 44.482.144 τ. χλμ., που αντιστοιχει περιπου στο ενα τριτο της συνολικης επιφάνειας της γης. Αν εξαιρεσουμε κάποια νησιά της Ινδονησιας, ανηκει στο βορειο ημισφαιριο. Τα σύνορά της οριζονται βορεια απο το Βορειο Παγωμενο Ωκεανο, νοτια απο τον Ινδικο Ωκεανο, ανατολικά απο τον Ειρηνικο Ωκεανο και δυτικά απο την Ερυθρά Θάλασσα, τη Μεσογειο και τη Μαύρη Θάλασσα, απο το βαθύπεδο της Κασπιας και τα Ουράλια ορη. Μαζι με την Ευρώπη, η Ασια σχηματιζει μια ηπειρωτικη μάζα, την Ευρασια. Επισης, η Ασια συνδεεται με την Αφρικη (μεσω του Σουεζ) και με την αμερικανικη ηπειρο, απο την οποια χωριζεται βορειοανατολικά μονο απο ενα μικρο κομμάτι θάλασσας, το Βεριγγειο Πορθμο.

Η Ασια στο σύνολο της ειναι λιγοτερο διακλαδισμενη απο την Ευρώπη: τα νησιά και οι χερσονησοι της δεν καλύπτουν παρά το ενα πεμπτο της ηπειρου. Οι βορειες ακτες ειναι χαμηλες και ομοιομορφες. Οι νοτιες ακτες πλαισιώνονται απο μεγάλες χερσονησους: της Ανατολιας, που φτάνει μεχρι τη Μεσογειο προς την Ευρώπη, την αραβικη, που βρεχεται απο την Ερυθρά και την Αραβικη Θάλασσα, την Ινδικη, σε σχημα τριγώνου και της Ινδοκινας που φτάνει μεχρι το αρχιπελαγος της Αυστραλιας, σημειώνοντας τα ορια ανάμεσα στον Ινδικο και στον Ειρηνικο Ωκεανο. ολη η ανατολικη ακτη της Ασιας περιβάλλεται απο νησιά, που καθοριζουν μια σειρά θαλασσών (Θάλασσα της Ιαπωνιας, της Κινας, Οχοτσκικη). Το θαλάσσιο βάθος φτάνει σε σημεια που συγκαταλεγονται στα πιο βαθιά ολων των ωκεανών. οσον αφορά τη μορφολογια του εδάφους, μπορούμε να διακρινουμε τρεις δομικες ενοτητες. Η πρώτη σχηματιζεται απο το μεγάλο Σιβηρικο Βαθύπεδο που συνεχιζεται νοτια με το Τουρανικο Βαθύπεδο. Ακολουθούν οι ορεινες περιοχες της κεντρικης ζώνης, συνεχεια του ευρωπαϊκού αλπινικού τοξου. Ανατολικά της Ανατολιας, οι οροσειρες συγκλινουν στο αρμενικο οροπεδιο (ορος Αραράτ, 5165 μ.) απο το οποιο διακλαδιζονται προς τα νοτιοανατολικά άλλες δύο λωριδες: το βουνο Ζάγλος και το ελμπουρτζ (5605 μ.), που συνεχιζει με το Ιντουκούς (7708 μ.), μεχρι να φτάσει στο Παμιρ (7495 μ.). Απο κει ξεκινούν άλλες δύο οροσειρες: η μια κατευθύνεται προς τα βορειοανατολικά μεχρι το Βεριγγειο Πορθμο (Τιεν Σαν, Αλτάι, Αναντιρ), η άλλη χωριζεται στα τεράστια συστηματα Κουνλούν και Ιμαλάια, που κορυφώνονται στο ορος εβερεστ (8872 μ., η ψηλοτερη κορυφη του κοσμου). Τα δύο αυτά συστηματα περιβάλλουν το μεγάλο υψιπεδο του Θιβετ, το ύψος του οποιου ξεπερνά τα 4000 μ. Απο το ανατολικο Θιβετ διακλαδιζονται μεγάλες οροσειρες, που σχηματιζουν το σκελετο της χερσονησου της Ινδοκινας. Τελος, η τριτη μορφολογικη ενοτητα αποτελειται απο τις χερσονησους της Ινδιας και της Αραβιας, οπου παρατηρούμε αρχαιοτατα ανάγλυφα επιπεδα (λογω της διάβρωσης) στο εσωτερικο τους και υπερυψωμενα στα άκρα. Γεωλογια. Το μεγάλο βορειο βαθύπεδο, που εκτεινεται απο τους προποδες των Ουραλιων μεχρι τον ποταμο Γενισει, αποτελειται απο μεσοζωικά και καινοζωικά ιζηματογενη πετρώματα. Πιο ανατολικά, μεταξύ των ποταμών Γενισει και Λενα, συναντάμε παλαιοζωικά εδάφη. Τελος, στην ανατολικη Σιβηρια, παρουσιάζονται σχηματισμοι ολων των εποχών, που υπεστησαν σημαντικες μετακινησεις λογω τεκτονικών και ηφαιστειακών φαινομενων. Στην κεντρικη Ασια το σύνολο των οροσειρών του Τιεν Σαν και του Παμιρ ειναι σχηματισμενο κυριως απο σχιστολιθικά πετρώματα παλαιοζωικης εποχης. Η οροσειρά του Κουνλούν αποτελειται απο κρυσταλλικά πετρώματα και απο θαλάσσια παλαιοζωικά ιζηματα. ιχνη τεκτονικών κινησεων, ακομη και προσφάτων, παρουσιάζουν οι κρυσταλλικοι σχιστολιθοι και οι γρανιτες που αποτελούν το υψιπεδο του Θιβετ και, πιο νοτια, το σύστημα των Ιμαλαΐων. Πάνω στους σχιστολιθους, που προερχονται απο μεταμορφισμο ιζηματογενών πετρωμάτων διαφορων εποχών, βρισκουμε τοπικά θαλάσσιες εναποθεσεις που φτάνουν μεχρι το Ηώκαινο. Η μεγάλη πτύχωση των Ιμαλαΐων ανάγεται στον Καινοζωικο αιώνα. Η ραχοκοκαλιά της Κινας αποτελειται κυριως απο κρυσταλλικά παλαιοζωικά εδάφη. Κλιμα. Η Ασια παρουσιάζει μεγάλη κλιματικη ποικιλια, που οφειλεται στη μεγάλη εκταση της στο ανάγλυφο της, στην επιρροη των θαλασσών που την περιβάλλουν, καθώς και στους μουσώνες. Διακρινουμε: α) ισημερινο κλιμα, ζεστο και υγρο (Φιλιππινες, Ινδονησια, χερσονησος της Μαλαισιας, ακτες της Βιρμανιας), β) τροπικο κλιμα (Ινδοκινα, Σρι Λάνκα) πιο εντονες διαφορες θερμοκρασιας και βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια των μουσώνων, γ) υποτροπικο κλιμα (κοιλάδα του Γάγγη και ανατολικοκεντρικη Κινα) με πιο εντονες εποχιακες διαφορες θερμοκρασιας, δ) μεσογειακο κλιμα, με βροχερούς εύκρατους χειμώνες, καλοκαιρια ζεστά και πολύ ξηρά, που περιοριζεται σε μια μικρη παραλιακη ζώνη της Μικράς Ασιας και στη Συρια, ε) ηπειρωτικο κλιμα, στις στεπες και στα ορεινά (Μογγολια, Θιβετ, Ιράν, Ανατολια) με σπάνιες βροχοπτώσεις και εντονες διαφορες θερμοκρασιας, στ) υποαρκτικο κλιμα που χαρακτηριζει το μεγαλύτερο μερος της Σιβηριας, με μεγάλους και εντονους χειμώνες, σύντομα ζεστά καλοκαιρια και βροχοπτώσεις κατανεμημενες μεσα στο χρονο. Υδρογραφια.Η Ασια εχει το μεγαλύτερο αριθμο ποταμών. Παρ’ ολα αυτά, το μηκος τους ειναι μάλλον μετριο. Αυτο οφειλεται στο γεγονος οτι ολη η περιοχη απο την Κασπια Θάλασσα εως την ερημο Γκομπι στερειται επιφανειακης υδρογραφιας. Τα ποτάμια της Σιβηριας (οβις, Γενισει, Λενα) χύνονται στο Βορειο Παγωμενο Ωκεανο, ενώ ξεκινούν απο τα βορεια ασιατικά υψιπεδα. ολοι οι υπολοιποι μεγάλοι ποταμοι, που υποκεινται σε καταστροφικες υπερχειλισεις την εποχη των βροχών, χωριζονται ακτινοειδώς απο τα βουνά της κεντρικης Ασιας. Στον Ειρηνικο ωκεανο χύνονται ο Αμούρ, ο Χουάνγκ Χο και ο Γιανγκτσε Κιανγκ. Στον Ινδικο Ωκεανο ο Ινδος, ο Βραχμαπούτρας και ο Γάγγης. Απο τις μεγαλύτερες λιμνες ειναι η Κασπια Θάλασσα που ειναι υπολειμμα (οπως και η λιμνη Αράλη) μιας παλιάς θάλασσας. Άλλες λιμνες, οπως η Βαϊκάλη και η Νεκρά Θάλασσα ειναι τεκτονικης προελευσης.

Βλάστηση και χλωριδα. Η κατανομη της αυτοφυούς βλάστησης, αντικατοπτριζει τις κλιματικες ζώνες. Απο το Βορειο Παγωμενο Ωκεανο και προς νοτο συναντάμε: μια ζώνη τούνδρας, αναπτυγμενη περισσοτερο στο ανατολικο μερος, το μεγάλο βορειο δάσος που καλύπτει σχεδον ολη τη Σιβηρια, μια τεράστια άνυδρη εκταση που αποτελειται απο τη στεπα και την ερημο, τη σαβάνα (ζώνη με μουσωνικο κλιμα) και τη ζώνη των αειθαλών (υποτροπικες ζώνες), το τροπικο δάσος που εκτεινεται στις πιο βροχερες ζώνες της ινδικης χερσονησου και κυριως στη χερσονησο της Μαλαισιας. Στην τούνδρα το εδαφος, που ειναι στο μεγαλύτερο μερος του παγωμενο, επιτρεπει μονο τη βλάστηση μικρών θάμνων, βρύων και λειχηνων. Στο μεγάλο βορειο δάσος συναντάμε κυριως κωνοφορα. Το τροπικο δάσος αριθμει περισσοτερα απο δεκα χιλιάδες αειθαλη ειδη, καθώς και βλάστηση κάτω απο τα δεντρα γεμάτη παράσιτα και επιφυτα. Τελος, συναντώνται και πολλά δεντρα με πολύτιμο ξύλο.Πανιδα. Στην τούνδρα ζουν η λευκη αρκούδα, τάρανδοι, η πολικη αλεπού, τα λεμινγκ. Στο βορειο δάσος ζουν αρκούδες, λύκοι, ζώα με πολύτιμη γούνα (ερμινα, σαμούρι, βιθρα, κουνάβι). Στη στεπα και στις ερημους ζουν τιγρεις, λιοντάρια, λεοπαρδάλεις, ύαινες και τσακάλια, αντιλοπες, γαζελες, το προβατο καρακούλ και η κατσικα Αγκύρας, καμηλες δρομάδες και στις ορεινες ζώνες το γιακ και το πάντα. Η σαβάνα και τα ηπειρωτικά δάση φιλοξενούν μια πολύ πλούσια τροπικη πανιδα: ελεφαντες, ρινοκερους, τιγρεις, πάνθηρες, ουρακοτάγκους (Βορνεο και Σουμάτρα), γκιββωνες (Ινδοκινα και Ινδονησια). Πολυάριθμα ειναι τα πουλιά, τα ερπετά, τα ψάρια. Τα εντομα παρουσιάζουν μια ιδιαιτερη ποικιλια ειδών.

χαρτης ασιας

χαρτης ασιας

Κατηγορίες